Partner pije - co możesz zrobić (i kiedy chodzi o przemoc)

Jeśli twój mąż, żona albo partner pije, nie masz wpływu na to, czy jutro sięgnie po butelkę. Masz za to wpływ na kilka ważnych rzeczy: własne bezpieczeństwo i bezpieczeństwo dzieci, to, czy dalej będziesz kryć picie, sposób, w jaki rozmawiacie, i to, czy sam dostaniesz pomoc. Ten tekst ma dwie części. Pierwsza dotyczy sytuacji, w której partner pije, ale nie ma przemocy. Druga - sytuacji, w której pojawia się przemoc. Jeśli nie jesteś pewna lub pewien, do której części należysz, zacznij od drugiej.

Najpierw sprawdź: czy to już przemoc?

Picie samo w sobie nie jest przemocą. Ale alkohol i przemoc często idą w parze. W 2025 roku Policja ujęła w procedurze Niebieskie Karty 60 889 osób stosujących przemoc domową, z czego 24 988 było pod wpływem alkoholu - czyli około 4 na 10 ^[5].

Polska ustawa definiuje przemoc domową szeroko. To jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, które wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną i narusza prawa lub dobra osobiste drugiej osoby ^[1]. W szczególności chodzi o zachowania, które:

• narażają na utratę życia, zdrowia lub mienia,
• naruszają godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
• powodują szkody na zdrowiu fizycznym lub psychicznym, cierpienie lub krzywdę,
• ograniczają dostęp do pieniędzy, pracy lub samodzielności finansowej,
• istotnie naruszają prywatność albo wzbudzają poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, także przez telefon i internet ^[1].

Ustawa chroni nie tylko małżonków, ale też osoby w związku nieformalnym (obecnym lub byłym), w trwałej relacji niezależnie od wspólnego mieszkania, krewnych i dzieci. Dziecko, które jest świadkiem przemocy wobec bliskich, też jest uznawane za osobę doznającą przemocy ^[1].

Znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą to przestępstwo zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 207 kodeksu karnego) ^[4].

Część 1: Partner pije, ale nie ma przemocy

Przestań kryć i ratować

Najtrudniejsza, a często najważniejsza zmiana. Chodzi o to, by przestać brać na siebie skutki cudzego picia:

• nie dzwonisz do pracy z wymówką,
• nie spłacasz długów,
• nie tłumaczysz partnera przed rodziną i znajomymi,
• nie sprzątasz "po wszystkim", jakby nic się nie stało.

W podejściu CRAFT, najlepiej przebadanej metodzie pracy z bliskimi osób uzależnionych, pozwolenie na naturalne konsekwencje picia jest jednym z kluczowych elementów ^[10]. To nie jest kara - to przestanie zasłaniania rzeczywistości.

Rozmawiaj inaczej

Zamiast błagać, grozić i wyzywać, mów w spokojnej chwili, na trzeźwo, w pierwszej osobie i o konkretach. W przeglądzie badań bliscy, którzy uczyli się takiej komunikacji w programie CRAFT, około 3 razy częściej doprowadzali osobę pijącą do leczenia niż ci, których kierowano tylko na grupy Al-Anon ^[9]. Gotowe przykłady zdań znajdziesz w przewodniku jak rozmawiać z osobą uzależnioną.

Przykłady:

• "W piątek przyjechałeś po dzieci po alkoholu. Nie pozwolę, żeby to się powtórzyło. Następnym razem odbiorę je sama."
• "Kocham cię i chcę, żebyśmy byli razem. Ale nie będę już kłamać twojej mamie, gdzie byłeś."
• "Znalazłam poradnię niedaleko. Można tam iść bez skierowania. Pójdę z tobą."

Postaw granice, które naprawdę utrzymasz

Granica to nie groźba ("jak jeszcze raz, to odejdę"), tylko informacja o tym, co ty zrobisz. Mów tylko to, co faktycznie zamierzasz zrobić. Przykład: "Jeśli wrócisz pijany, będę spać z dziećmi u mamy" - i potem to robisz.

Zadbaj o siebie

Życie obok osoby pijącej potrafi pochłonąć całą energię. Jeśli zauważasz, że myślisz głównie o tym, czy partner pije, kontrolujesz go i zaniedbujesz siebie, przeczytaj tekst o współuzależnieniu. Bliscy mają w Polsce prawo do bezpłatnej terapii współuzależnienia ^{[11] [12]}.

Sprawdź, czy to uzależnienie

Nie każde częste picie to uzależnienie, ale nawet picie ryzykowne szkodzi związkowi. Jeśli chcesz zrozumieć, co widzisz, sprawdź objawy uzależnienia od alkoholu i test AUDIT w dziale o alkoholu.

Część 2: Gdy pojawia się przemoc

W sytuacji zagrożenia

• Dzwoń na 112. Powiedz, co się dzieje, gdzie jesteś, czy są dzieci, czy sprawca jest pijany, czy ma broń lub niebezpieczne przedmioty.
• Jeśli nie możesz rozmawiać, użyj aplikacji Alarm112. Pozwala wysłać zgłoszenie do Centrum Powiadamiania Ratunkowego bez połączenia głosowego, wybierając rodzaj zdarzenia z piktogramów. Trzeba ją wcześniej pobrać i zarejestrować się ^[7].
• Wyjdź, jeśli możesz. Zabierz dzieci, dokumenty, telefon, leki.
• Nie zostawaj z pijanym, agresywnym partnerem w zamkniętym pomieszczeniu. Nie próbuj tłumaczyć ani uspokajać na siłę.

Co może zrobić Policja

Policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową, która zagraża życiu lub zdrowiu, nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnego mieszkania i jego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do niego. Może też zakazać zbliżania się do osoby doznającej przemocy na określoną w metrach odległość albo kontaktowania się z nią ^[3]. Te nakazy i zakazy tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd przedłuży je w ramach zabezpieczenia ^[3].

W 2025 roku policjanci wydali 66 300 takich nakazów i zakazów, w tym 15 982 nakazy natychmiastowego opuszczenia mieszkania ^[5].

Niezależnie od Policji możesz sam wystąpić do sądu o zobowiązanie osoby stosującej przemoc do opuszczenia mieszkania, o zakaz zbliżania się lub zakaz kontaktowania - także gdy nęka cię przez telefon czy internet ^[1].

Procedura Niebieskiej Karty krok po kroku

Niebieska Karta to procedura, w ramach której różne służby wspólnie pomagają osobie doznającej przemocy i pracują z osobą, która ją stosuje. Najważniejsze zasady wynikają z ustawy i rozporządzenia Rady Ministrów z 6 września 2023 roku ^{[1] [2]}.

1. Wszczęcie. Procedura rusza z chwilą wypełnienia formularza "Niebieska Karta - A", gdy jest uzasadnione podejrzenie przemocy domowej albo gdy zgłosi ją świadek ^[2]. Formularz wypełniają przedstawiciele instytucji: m.in. Policji, pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, oświaty i ochrony zdrowia ^[1].
2. Bez zgody stron. Interwencja w ramach procedury nie wymaga zgody ani osoby doznającej przemocy, ani osoby ją stosującej ^[1].
3. Twoja obecność. Formularz "A" wypełnia się w obecności dorosłej osoby doznającej przemocy. Jeśli to niemożliwe (np. z powodu stanu zdrowia lub zagrożenia), robi się to niezwłocznie po nawiązaniu kontaktu ^[2].
4. Działania interwencyjne. Osoba wszczynająca procedurę ma zadbać o twoje bezpieczeństwo: zapobiec zagrożeniu, w razie potrzeby zapewnić pomoc medyczną i wsparcie ^[2].
5. Formularz "B" dla ciebie. Dostajesz formularz "Niebieska Karta - B" z informacjami o prawach i pomocy. Osoba stosująca przemoc go nie dostaje ^[2].
6. Zespół interdyscyplinarny. Formularz "A" trafia do gminnego zespołu interdyscyplinarnego w ciągu 5 dni roboczych, a potem do grupy diagnostyczno-pomocowej w ciągu kolejnych 3 dni roboczych. Pierwsze posiedzenie grupy odbywa się najpóźniej 5 dni roboczych od otrzymania formularza ^[2].
7. Grupa diagnostyczno-pomocowa. W jej skład zawsze wchodzi pracownik socjalny i policjant, a mogą też wchodzić m.in. nauczyciel, lekarz lub pielęgniarka, przedstawiciel komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, psycholog czy terapeuta ^[1].

Ważne: Niebieska Karta to nie to samo co zawiadomienie o przestępstwie. Osoby, które w pracy dowiedzą się o przestępstwie z użyciem przemocy domowej ściganym z urzędu, mają obowiązek zawiadomić Policję lub prokuratora. Świadkowie przemocy "powinni" to zrobić - ustawa ich do tego zachęca ^[1].

Dzieci w domu, gdzie jest przemoc

• Dziecko, które widzi przemoc, w świetle ustawy samo jest osobą jej doznającą ^[1].
• W razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka pracownik socjalny może umieścić je u innej, niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej lub w pieczy zastępczej ^[1].
• Dzieci osób uzależnionych od alkoholu mają prawo do bezpłatnej pomocy psychologicznej i socjoterapeutycznej, także wbrew woli nietrzeźwego rodzica ^[12].
• Starsze dzieci mogą same zadzwonić na telefon zaufania 116 111 lub zajrzeć na stronę pomoc teraz.

Gdzie dzwonić

Niebieska Linia prowadzi też konsultacje w języku angielskim (poniedziałki 18-22) i rosyjskim (wtorki 18-22) ^[6].

Leczenie partnera: dobrowolnie albo przez sąd

Dobrowolnie

Najlepsza droga. Do poradni leczenia uzależnień na NFZ nie potrzeba skierowania ^[11]. Proces opisuję w tekście leczenie uzależnień na NFZ krok po kroku, a placówki w okolicy znajdziesz w katalogu ośrodków.

Zobowiązanie do leczenia

Jeśli partner w związku z piciem powoduje rozkład życia rodzinnego, uchyla się od utrzymania rodziny albo systematycznie zakłóca spokój, możesz złożyć wniosek do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Komisja może skierować go na badanie przez biegłego, a potem złożyć wniosek do sądu rejonowego, który orzeka o obowiązku leczenia w postępowaniu nieprocesowym ^[12]. Szczegóły i realne ograniczenia tej drogi: przymusowe leczenie odwykowe.

Gmina ma też ustawowy obowiązek udzielania rodzinom z problemem alkoholowym pomocy psychospołecznej i prawnej, w szczególności ochrony przed przemocą domową ^[12]. Warto zapytać w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej o punkt konsultacyjny.

Pomoc dla ciebie

• Al-Anon - bezpłatne grupy dla rodzin i przyjaciół osób pijących. Ich ulotka zawiera listę pytań, które pomagają ocenić, czy czyjeś picie odbija się na twoim życiu ^[13]. Terminy spotkań są w zakładce z mityngami.
• Niebieska Linia - jeśli jest przemoc, także po to, by przygotować plan bezpieczeństwa ^[6].
• Telefon zaufania KCPU 800 199 990 - jeśli chcesz porozmawiać o piciu partnera i o leczeniu.

Jeśli dorastałeś w domu z piciem i widzisz, że powtarza się podobny schemat, zajrzyj też do tekstu o DDA.