Uzależnienie od hazardu i zakładów bukmacherskich - objawy i leczenie

Hazard staje się uzależnieniem wtedy, gdy przestajesz decydować o graniu: grasz dłużej i za więcej, niż planujesz, gra wypycha inne sprawy, a straty nie powstrzymują przed kolejnym zakładem. Tak właśnie WHO opisuje zaburzenie hazardowe w klasyfikacji ICD-11: utrata kontroli, rosnący priorytet grania i kontynuowanie go mimo negatywnych skutków ^[2]. W Polsce na pieniądze gra blisko co trzecia osoba w wieku 15+, a większość robi to bez szkód - ale grupa grających ryzykownie rośnie ^[1]. Leczenie działa, a pierwsza wizyta w poradni na NFZ nie wymaga skierowania ^[6].

Czym jest uzależnienie od hazardu

Hazard to granie o pieniądze lub rzeczy o wartości pieniężnej, gdzie wynik zależy w całości lub w dużej mierze od przypadku: gry liczbowe, zdrapki, automaty, kasyna, zakłady bukmacherskie, poker online. Samo granie nie jest chorobą. Chorobą jest wzorzec, w którym gra zaczyna rządzić człowiekiem.

WHO w ICD-11 wymienia trzy wymagania diagnostyczne zaburzenia hazardowego ^[2]:

• utrata kontroli nad graniem - nad tym, kiedy zaczynasz, jak często, jak długo i za ile grasz oraz kiedy kończysz,
• rosnący priorytet gry, która wyprzedza inne zainteresowania i codzienne obowiązki,
• kontynuowanie lub zwiększanie grania mimo negatywnych konsekwencji.

ICD-11 rozróżnia też zaburzenie hazardowe głównie online i głównie offline - bo coraz więcej osób gra w telefonie. Szczegółową listę objawów i krótki test przesiewowy znajdziesz w tekście objawy uzależnienia od hazardu.

W przeglądzie w Nature Reviews Disease Primers autorzy podkreślają, że osoby z zaburzeniem hazardowym często pozostają nierozpoznane i nieleczone, także w gabinetach lekarskich, a zaburzenie często współwystępuje z innymi problemami psychicznymi ^[5].

Ilu Polaków gra i ilu ma problem

Najnowsze dane pochodzą z czwartej edycji badania Fundacji CBOS dla Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), przeprowadzonej w latach 2023/2024 na losowej próbie 3239 osób w wieku 15+ ^[1]. Ryzyko mierzono Kanadyjskim Indeksem Gier Hazardowych (CPGI).

Źródło: KCPU/CBOS 2024 ^[1]. Przy progu 7 punktów, rekomendowanym po polskiej walidacji testu, odsetek grających z problemem rośnie do 1,9% ^[1].

Co z tego wynika:

• Gra mniej osób, ale ryzykowniej. Odsetek grających spadł z 37,1% w 2019 roku do 31,7%, ale grupa umiarkowanego ryzyka jest największa w historii badań ^[1].
• Liczba osób grających patologicznie wzrosła w ciągu pięciu lat o około 30% i wróciła do rekordowego poziomu z 2014 roku ^[1].
• Problem nie jest widoczny dla samych graczy. 96,8% grających nie identyfikowało się z problemem hazardowym, podczas gdy bezpiecznie według testu grało 86,0% - czyli mniej więcej co dziesiąty gracz może nie wiedzieć, że wszedł na ścieżkę ryzyka ^[1].
• Pieniądze rosną z ryzykiem. Osoby z problemem hazardowym deklarowały wydatki na grę prawie 20 razy wyższe niż grający bezpiecznie ^[1].

Najpopularniejsze gry dorosłych to gry liczbowe Totalizatora Sportowego (21,1% badanych) i zdrapki (15,5%) ^[1]. Profil osoby najbardziej zagrożonej według autorów raportu: młody mężczyzna do 24 lat, z wykształceniem najwyżej średnim ^[1].

Młodzież gra coraz częściej

Badanie "Młodzież 2025" KCPU i CBOS (1506 uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych, jesień 2025) pokazuje wyraźny wzrost ^[11]:

• w gry hazardowe grało 53% uczniów (w 2021 roku 41%), regularnie 13%,
• najpopularniejsze stały się gry na pieniądze w internecie (27%), przed Lotto (23%),
• grało 64% chłopców i 41% dziewcząt,
• 14% młodych graczy to osoby poważnie zagrożone uzależnieniem.

To ważne, bo granie przed 18. rokiem życia jest w Polsce zakazane - w grach hazardowych, z wyjątkiem loterii fantowych i promocyjnych, mogą uczestniczyć wyłącznie osoby pełnoletnie ^[8]. O tym, jak chronić nastolatka, piszę w tekście zakłady w aplikacjach i nielegalne kasyna online.

Skala na świecie

WHO szacuje, że zaburzenie hazardowe ma 1,2% dorosłych na świecie, a jakiś poziom szkód związanych z hazardem dotyczy 11,9% mężczyzn i 5,5% kobiet ^[2]. Według WHO na każdą osobę grającą w sposób wysokiego ryzyka przypada średnio sześć innych osób, których to dotyka - najczęściej bliskich, którzy sami nie grają ^[2].

Dlaczego hazard tak wciąga

Kilka mechanizmów sprawia, że od zabawy do problemu bywa krótka droga:

• Nieprzewidywalne wygrane. Nie wiesz, kiedy przyjdzie nagroda, więc łatwo uwierzyć, że "następna runda" będzie tą właściwą.
• Odgrywanie się. Pytanie o powrót do gry innego dnia, by się odegrać, jest jednym z pytań testu CPGI ^[1].
• Przekonanie, że gra się opłaca. W badaniu KCPU wiara w dodatni bilans grania rosła razem z ryzykiem uzależnienia i była najwyższa u osób uzależnionych ^[1].
• Gra jako sposób na emocje. Osoby grające ryzykownie znacznie częściej niż pozostali wskazywały jako motyw chęć rozładowania się, uspokojenia, "wyłączenia" i odegrania się ^[1].
• Dostępność. Telefon to kasyno i bukmacher w kieszeni, czynne całą dobę.

Czynniki ryzyka opisywane w badaniach to m.in. płeć męska, młody wiek, niższe wykształcenie ^[1], a także współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych ^[5]. Młodzież grająca intensywniej częściej też pije i sięga po narkotyki ^[11].

Skutki: pieniądze to dopiero początek

Długi są najbardziej widoczne, ale nie jedyne. Szkody obejmują:

• zadłużenie, chwilówki, sprzedawanie rzeczy, pożyczanie od bliskich,
• kłamstwa i ukrywanie grania, konflikty, rozpad związków,
• problemy w pracy lub szkole,
• lęk, depresję, bezsenność, sięganie po alkohol,
• myśli samobójcze.

To ostatnie trzeba powiedzieć wprost. WHO przytacza szwedzkie badanie, w którym osoby z zaburzeniem hazardowym 15 razy częściej umierały śmiercią samobójczą niż ogół populacji ^[2]. Wytyczne NICE przypominają też, że nawrót po leczeniu może być bardzo obciążający i prowadzić do samookaleczeń lub prób samobójczych - dlatego plan na wypadek nawrotu jest częścią leczenia ^[3].

Leczenie uzależnienia od hazardu

Leczenie jest skuteczne, a mimo to korzysta z niego niewiele osób. WHO podaje, że po formalną lub nieformalną pomoc z powodu problemów z hazardem sięga zaledwie około 0,14% populacji ^[2].

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

To metoda z najlepszymi dowodami. Przegląd Cochrane (14 badań, 1245 osób) wykazał, że CBT wyraźnie zmniejsza nasilenie objawów i straty finansowe bezpośrednio po terapii; trwałość efektu w dłuższym czasie była słabiej zbadana ^[4]. Wytyczne NICE z 2025 roku zalecają jako pierwszy wybór grupową CBT, rozpoczętą jak najszybciej po diagnozie, a indywidualną - gdy grupa nie jest możliwa lub odpowiednia ^[3].

W praktyce terapia uczy m.in.:

• rozpoznawać sytuacje i emocje, które uruchamiają chęć gry,
• rozbrajać błędy myślenia (np. "zaraz musi wypaść", "mam system"),
• planować pieniądze i czas tak, żeby gra nie miała dostępu,
• radzić sobie z nawrotem bez wstydu.

Więcej o tym, jak wygląda terapia i ile trwa, piszę w tekście na czym polega terapia uzależnień.

Dialog motywujący

Gdy ktoś nie jest pewny, czy chce przestać, pomaga dialog motywujący. NICE zaleca go rozważyć, by wzmocnić gotowość do zmiany ^[3]. W przeglądzie Cochrane dawał wstępne dowody na zmniejszenie strat finansowych, ale słabsze niż CBT ^[4].

Leki

Nie ma leku z oficjalnym wskazaniem do leczenia zaburzenia hazardowego; badania sugerują, że pomocne mogą być niektóre leki z grupy antagonistów receptorów opioidowych ^[5]. NICE dopuszcza rozważenie naltreksonu, gdy terapia psychologiczna nie przyniosła efektu lub dochodzi do powtarzających się nawrotów - zawsze pod nadzorem specjalisty i najlepiej razem z terapią ^[3]. To decyzja lekarza, nie coś do samodzielnego wypróbowania.

Grupy wsparcia

Anonimowi Hazardziści to wspólnota samopomocowa: mityngi stacjonarne w całej Polsce i online, bez opłat; jedynym warunkiem jest chęć zaprzestania hazardu ^[12]. Dla bliskich działa wspólnota Haz-Anon ^[12]. Terminy spotkań zbierzemy w zakładce mityngi. Przegląd w Nature Reviews również wymienia Anonimowych Hazardzistów obok CBT i dialogu motywującego jako formy pomocy z poparciem w badaniach ^[5].

Płatne opcje

Prywatna terapia może skrócić czekanie na pierwszą wizytę. Warto wybierać terapeutę z certyfikatem specjalisty psychoterapii uzależnień i doświadczeniem w uzależnieniach behawioralnych. Podejrzane są obietnice "wyleczenia w tydzień" i gwarancje skuteczności - rzetelna terapia takich gwarancji nie daje.

Praktyczne kroki na teraz

Jeśli czujesz, że gra wymyka się spod kontroli, możesz zacząć od razu:

• Zablokuj dostęp. Legalni operatorzy online muszą mieć regulamin odpowiedzialnej gry, w tym mechanizmy kontroli własnej aktywności ^[8]. Skorzystaj z limitów i samowykluczenia, usuń aplikacje.
• Odetnij pieniądze. Oddaj zarządzanie kartą zaufanej osobie, wyłącz szybkie płatności, nie bierz pożyczek.
• Graj tylko legalnie albo wcale. Legalnie kasyno online w Polsce prowadzi wyłącznie Totalizator Sportowy, a zakłady przez internet - firmy z zezwoleniem Ministra Finansów (na liście z 5.10.2026 jest ich 17) ^[10]. Udział w nielegalnych grach online jest zakazany, a za udział w zagranicznej grze hazardowej grozi grzywna do 120 stawek dziennych ^[8][9].
• Powiedz komuś. Ukrywanie grania to paliwo uzależnienia.
• Umów wizytę. Poradnia na NFZ albo telefon 801 889 880 ^[7].

Gdy problem ma ktoś bliski

Bliscy często dowiadują się ostatni - zwykle przez długi. Kilka zasad, które pomagają:

• chroń finanse rodziny: osobne konto, kontrola wspólnych kredytów,
• nie spłacaj długów w zamian za obietnice - to zwykle przedłuża problem,
• mów o faktach i swoich uczuciach, nie o etykietach,
• zaproponuj konkretną pomoc: wspólny telefon do poradni, wizytę u terapeuty.

NICE zaleca, by wsparcie obejmowało także rodzinę i osoby dotknięte cudzym hazardem, bo szkody, w tym stygmatyzacja, mocno uderzają również w nich ^[3]. W Polsce osoba bliska może sama zgłosić się do poradni leczenia uzależnień na NFZ bez skierowania ^[6]. Więcej: jak rozmawiać z osobą uzależnioną.

Hazard a gry komputerowe

Granica się zaciera: skrzynki z losową zawartością, waluty w grach, zakłady na wyniki rozgrywek. To osobny temat, który opisuję w tekście o uzależnieniu od gier. Jeśli nastolatek gra i jednocześnie obstawia, warto przyjrzeć się obu sprawom.